कृषी विभागाच्या आकडेवारीनुसार, भारतात दरवर्षी 3.17 लाख हेक्टरवर पसरलेल्या बागांमध्ये लिंबाची लागवड केली जाते. लिंबाच्या झाडांना वर्षातून तीनदा फुले येतात आणि तेवढीच फळे येतात. आंध्र प्रदेश हे 45,000 हेक्टर लागवडीखालील क्षेत्रासह देशातील सर्वात मोठे लिंबू उत्पादक राज्य आहे. याशिवाय महाराष्ट्र, गुजरात, ओडिशा आणि तामिळनाडूमध्येही लिंबाची लागवड चांगली होते.
भारतात लेमनमॅन म्हणून प्रसिद्ध असलेले उत्तर प्रदेशचे आनंद मिश्रा म्हणतात की, भारतात लिंबाच्या दोन श्रेणी आहेत, लिंबू आणि लाइम. लहान, गोलाकार आणि पातळ कातडीची, कागजी ही देशातील सर्वात जास्त उगवलेली जात आहे जी लिंबाच्या श्रेणीत येते. दुसरीकडे, लिंबाच्या वर्गात गडद हिरवे फळ आहे, ज्याची लागवड प्रामुख्याने भारताच्या ईशान्य प्रदेशात व्यापारासाठी केली जाते.
कृषी विभागाच्या म्हणण्यानुसार, भारतात दरवर्षी 37.17 लाख टनांहून अधिक लिंबूचे उत्पादन होते, जे देशातच वापरले जाते. भारत लिंबाची आयात किंवा निर्यात करत नाही. आनंद स्पष्ट करतात की उष्ण, मध्यम कोरडे आणि ओलसर हवामान लिंबू लागवडीसाठी सर्वात योग्य आहे. अतिवृष्टीमुळे फळे येत नाहीत. रोपे कलमाद्वारे वाढवली जातात. नागपूर येथील ICAR सेंट्रल लिंबूवर्गीय संशोधन संस्था (CCRI) आणि विविध राज्य कृषी संस्था या चांगल्या जातीची लागवड करतात. शेतकरी साधारणपणे एका एकरात 210-250 लिंबाची झाडे लावतात आणि पहिले पीक लागवडीनंतर सुमारे तीन वर्षांनी येते. एका झाडापासून सरासरी 1,000-1,500 लिंबू तयार होतात.
पुण्यातील भाजीपाला व्यापारी भगवान साई यांनी सांगितले की, त्यांच्या घाऊक बाजारात 10 किलो लिंबाची पिशवी सध्या 1,750 रुपयांना विकली जात आहे. 10 किलोच्या पिशवीत साधारणतः 350-380 लिंबू असतात त्यामुळे एका लिंबाची किंमत आता 5 रुपये आहे. पुण्यात लिंबाचा किरकोळ भाव 10 ते 15 रुपये आहे. ते पुढे म्हणाले की, या बाजारात लिंबाचा हा आतापर्यंतचा उच्चांक असून बाजारात लिंबाची आवक कमी असल्याने हा प्रकार होत आहे. पुण्याबाबत ते सांगतात की, येथील बाजारपेठेत साधारणपणे दररोज 10 किलोच्या सुमारे 3,000 पोतींची आवक होत असे. मात्र आता आवक जेमतेम एक हजार पोती मिळत आहे.
मुंबई, हैदराबाद, कोलकाता यांसारख्या बाजारपेठांमध्ये लिंबाचा घाऊक भाव 120 रुपये, 60 रुपये आणि 180 रुपये प्रति किलो आहे, जो महिन्याभरापूर्वी 100 रुपये, 40 रुपये आणि 90 रुपये प्रति किलो होता. आता लिंबाचा भाव एवढा का वाढला आहे याची एकच नाही तर अनेक कारणे आहेत. याबद्दल आम्ही आझमगढ येथील कृषी विज्ञान केंद्रातील पीकविषयक तज्ज्ञ आरपी सिंग यांच्याशी बोललो.
आरपी सिंग म्हणतात की, गेल्या वर्षी देशभरात मान्सून चांगला होता. परंतु सप्टेंबर आणि ऑक्टोबरमध्ये भरपूर पाऊस झाला आणि अतिवृष्टीमुळे लिंबू बागेचे नुकसान झाले. अतिवृष्टीमुळे झाडांना अजिबात फुले आली नाहीत. हे पीक सहसा शीतगृहात ठेवले जाते. मात्र फुले न आल्याने उत्पादनावर परिणाम होणे साहजिकच आहे. हा लिंबू शीतगृहात ठेवला असता तर किंमत एवढी वाढली नसती.
ते पुढे सांगतात की, फेब्रुवारीच्या अखेरीसच तापमानात वाढ झाली. त्याचाही परिणाम पिकावर झाला. लहान फळे बागेतच पडली. उन्हाळ्यात लिंबाची मागणी सर्वाधिक असताना दुहेरी मारामुळे हे पीक मागणीनुसार बाजारात पोहोचू शकले नाही. आवक कमी असल्याने देशभरात लिंबाच्या दराने विक्रमी उच्चांक ओलांडला आहे.
आंध्र प्रदेश, महाराष्ट्र, गुजरात या प्रमुख लिंबू उत्पादक राज्यांमध्ये तापमानात वाढ झाल्यामुळे उत्पादनावर परिणाम झाला आणि त्यामुळे त्याचे भाव गगनाला भिडले. तर दुसरीकडे पेट्रोल, डिझेल आणि सीएनजीच्या दरात वाढ झाल्याने खर्चात वाढ झाली आहे. मालवाहतूक शुल्कात झालेली वाढ हे देखील किमती वाढण्यामागे एक प्रमुख कारण आहे. 22 मार्चपासून भारतात इंधनाच्या किमती सातत्याने वाढत आहेत, त्यामुळे वाहतूक खर्च वाढला आहे. वाहतूक खर्चात वाढ झाल्याने लिंबासह सर्वच भाज्यांचे दर वाढल्याचे भाजीपाला व्यापाऱ्यांचे म्हणणे आहे.
लिंबाच्या किमती वाढण्याचे आणखी एक कारण म्हणजे पुरवठा कमी आणि मागणी जास्त. लिंबूला उन्हाळ्यात जास्त मागणी असते त्यामुळे भाव आधीच वाढवले जातात. मात्र, चक्रीवादळामुळे गुजरातमध्ये पिकांचे नुकसान झाल्याने परिस्थिती आणखी बिकट झाली आहे. डीसा गुजरातचे भाजी व्यापारी प्रवीणभाई माळी म्हणाले की, गुजरातमध्ये नैसर्गिक आपत्तीमुळे लिंबाच्या किमती वाढत आहेत, तर मालवाहतुकीचे भाडे वाढल्याने इतर राज्यांतून येणाऱ्या भाजीपाल्याचे भाव महागले आहेत.
आता लिंबाचा भाव कधी खाली येईल हे सर्वांनाच जाणून घ्यायचे आहे. त्याची किंमत लगेच कमी होणार नसल्याचे व्यापाऱ्यांचे म्हणणे आहे. आता पुढचे पीक बाजारात आल्यावरच भाव खाली येऊ शकतात आणि त्यासाठी किमान सप्टेंबर, ऑक्टोबरपर्यंत वाट पाहावी लागेल. तोपर्यंत लिंबासाठी खिसा मोकळा करावा लागणार आहे.
महत्वाच्या बातम्या-
लिंबाचे भाव इतक्या झपाट्याने का वाढत आहे? धक्कादायक कारण आले समोर
अप्रतिम! केळी, पेरू, लिंबू अशा फळांचे लोणचे आणि जाम बनवून या आजी करत आहेत लाखोंची कमाई
जाणून घ्या.. कोणतीही मेहंदी किंवा कलर न लावता नैसर्गीकरित्या केस काळे करण्याचा उपाय..
