2019 मध्ये केलेल्या अभ्यासानुसार, भारत हा जगातील सर्वात वेगाने वाढणाऱ्या देशांपैकी एक आहे. तथापि, याच अभ्यासात असेही म्हटले आहे की देशातील 6 कोटींहून अधिक लोकांकडे योग्य घरे नाहीत किंवा घराची सुविधाही नाही. आपल्या देशात बरेच लोक तात्पुरत्या घरात राहतात, जसे की झोपड्या किंवा पेंढ्यापासून बनवलेल्या घरांमध्ये. नैसर्गिक आपत्तीत ही घरे तुटतात आणि पुन्हा पुन्हा बांधावी लागतात.(will-not-sink-will-not-collapse-now-pick-up-the-house-and-take-it-anywhere)
अशा परिस्थितीत या तात्पुरत्या घरांऐवजी स्वस्त दरात भक्कम आणि टिकाऊ घरे बांधली तर किती बरे. ओडिशातील 22 वर्षीय स्वस्ती पटनायकने फायबर-रिइन्फोर्स्ड प्लॅस्टिकचा(Fiber-reinforced plastic) वापर करून अतिशय स्वस्त पण टिकाऊ घरे बनवली आहेत. चांगली गोष्ट म्हणजे ही घरे एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी सहज हलवता येतात. तसेच, अँकर हुकच्या मदतीने ते कोणत्याही सपाट जागेवर बसवता येते.
स्वस्ती(Swasti Patnaik) म्हणाली, “माझ्या वडिलांची फॅक्टरी फायबर-रिइन्फोर्स्ड प्लास्टिक वापरून पोर्टेबल टॉयलेट बनवण्याचे काम करत होती. त्यामुळे त्यातून घरेही बांधता येतील याची मला खात्री होती. लॉकडाऊन दरम्यान हा विचार माझ्या मनात आला आणि आम्ही त्यावर काम सुरू केले.”
स्वस्तीने गेल्या वर्षी KIIT भुवनेश्वरमधून तिचे फॅशन टेक्नॉलजीचे(Fashion Technology) शिक्षण पूर्ण केले. तिच्या कॉलेजमध्ये भारताबाहेरूनही अनेक विद्यार्थी होते. ती म्हणते, इतर देशांतून ओडिशाचा अभ्यास करण्यासाठी आलेल्या माझ्या अनेक मैत्रिणींनी आपले राज्य फार मागासलेले मानले, जे मला अजिबात आवडले नाही. त्यामुळेच मला नेहमीच असे काहीतरी करायचे होते ज्यामुळे माझे राज्य प्रसिद्ध होईल.
तिच्या अभ्यासानंतर ती तिच्या वडिलांकडून फायबर-रिइन्फोर्स्ड प्लास्टिकची माहिती घेत होती. कटकमध्ये, त्यांचे वडील काजल पटनायक 2005 पासून फायबर-रिइन्फोर्स्ड प्लास्टिक वापरून थीम पार्क आणि सार्वजनिक ठिकाणी शौचालये बनवत आहेत.
काजल म्हणतात, “आमच्याकडे सध्या लहान बेडकापासून डायनासोरपर्यंत सर्वांसाठी मोल्ड आहेत. हेल्मेट आणि कार बॉम्बर बनवण्यासाठीही एफआरपीचा वापर केला जातो. यावरून तुम्हाला त्याच्या ताकदीची कल्पना येऊ शकते. जेव्हा माझ्या मुलीने घर बांधण्याची कल्पना दिली तेव्हा आम्हाला कल्पनाही नव्हती की ती इतके सुंदर घर बनवेल.”
तथापि, एकदा ते साच्यात घातल्यानंतर ते बदलता येत नाही. पण त्यात कोणत्याही प्रकारची दुरुस्ती करणे खूप सोपे आहे. परदेशात एफआरपीचा भरपूर वापर केला जातो, असे काजल सांगतात. पण ओडिसात(Odisha) पहिल्यांदाच यातून घरे बनवण्याचा प्रयोग आम्ही केला आहे.
सध्या स्वस्तीने तीन प्रकारच्या एफआरपी घरांचे साचे तयार केले आहेत. पहिली रचना फक्त एका खोलीची आहे, तर दुसऱ्यामध्ये बेडरूम, स्वयंपाकघर आणि स्नानगृह आहे. त्याचबरोबर तिसऱ्या साच्यात बाल्कनीही तयार करण्यात आली आहे. घराचा आतील भाग MDF बोर्डाने बनलेला आहे. जुलैमध्ये ते तयार करण्याचे काम सुरू केले आणि दीड महिन्यात ते तयार झाले.
त्याची किंमत काँक्रीटच्या घरापेक्षा खूपच कमी आहे. सामान्य काँक्रीटचे घर बांधण्यासाठी प्रति चौरस फूट 5000 रुपये खर्च येतो. तर त्यांनी हे एफआरपी घर फक्त 1200 रुपये प्रति चौरस फूट या दराने बांधले आहे. त्याच्या 240 स्क्वेअर फुटाच्या सर्वात मोठ्या घराची किंमत 3 लाख रुपये आहे. 180 चौरस फूट आकाराच्या घराची किंमत 2.2 लाख रुपये आहे आणि 100 चौरस फूट आकाराच्या घराची किंमत 1.2 लाख रुपये आहे.
ओडिशा हे देशातील असे राज्य आहे, जिथे जवळजवळ दरवर्षी पूर किंवा सुनामीचा धोका असतो. अशा परिस्थितीत, हे घर पोर्टेबल असल्याने, हवाई विभागाच्या माहितीच्या मदतीने ही घरे समुद्रकिनारी असलेल्या भागातून हटवता येतील, असा विश्वास काजल पटनायक यांनी व्यक्त केला. त्याच वेळी, ते बीच रिसॉर्ट्ससाठी देखील खूप उपयुक्त ठरू शकते. ही FRP घरे सुमारे 200MPH (मैल प्रति तास) वाऱ्याचा वेग आरामात सहन करू शकतात.
अवघ्या एका महिन्यात त्यांना देशभरातून 50 हून अधिक एफआरपी घरे बांधण्याचे आदेश मिळाले आहेत. स्वस्ती म्हणाली की, सध्या रिसॉर्ट व्यवसायाशी संबंधित लोकांकडून अधिक ऑर्डर येत आहेत. ती म्हणते, “सामान्यत: त्सुनामीनंतर, घर तुटल्यावर सरकार पैशाची मदत करते. अशा स्थितीत त्यांना एफआरपीसह घरे दिली तर पुन्हा पुन्हा तोडण्याचा धोका राहणार नाही.
आशा आहे की स्वस्तीचा हा नवोपक्रम भविष्यात अधिकाधिक गरजू लोकांपर्यंत पोहोचेल. या घराशी संबंधित अधिक माहितीसाठी तुम्ही काजल पटनायक(Kajal Patnaik) यांच्याशी 9439062541 या क्रमांकावर संपर्क साधू शकता.