रशिया आणि युक्रेनमधील युद्धादरम्यान जगात एक नवीन जागतिक व्यवस्था तयार होताना दिसत आहे. दुसरीकडे, पृथ्वीपासून हजारो किमी दूर असलेल्या चंद्रावर मोठा बदल आधीच सुरू झाला आहे. ५० वर्षांपूर्वीच्या अपोलो आणि स्पुतनिक मिशनप्रमाणे, जागतिक नेते आता पुन्हा एकदा अवकाशात वर्चस्व प्रस्थापित करण्यासाठी स्पर्धा करत आहेत. मात्र, पूर्वीच्या तुलनेत यात फरक आहे.(Moon, Space, United Nations)
अमेरिका आणि सोव्हिएत युनियन दरम्यान १९६० आणि ७० च्या दशकात, संयुक्त राष्ट्रांमध्ये नियम निश्चित केले गेले होते, परंतु सध्या जगातील सर्वोच्च महासत्ता भविष्यातील अंतराळ मोहिमांसाठी मूलभूत तत्त्वांवर सहमत होऊ शकत नाहीत. एका अंदाजानुसार, चंद्रावर हेलियम ३ मोठ्या प्रमाणावर लपलेले आहे आणि त्यामुळेच जगभरातील देश त्याच्या मागे धावत आहेत. तज्ञांच्या मते, हेलियम-३ चे ३ चमचे पृथ्वीवरील ५००० टन कोळशाच्या बरोबरीचे आहे.
ब्लूमबर्गच्या अहवालानुसार, अमेरिका आणि चीनची अंतराळ मोहीम विशेषतः धोकादायक आहे, ती देखील जेव्हा अवकाश उपग्रहांच्या गर्दीने भरलेले असते. एलोन मस्क, जेफ बेझोस यांसारख्या अब्जाधीशांपासून ते रवांडा आणि फिलीपिन्सपर्यंत त्यांचे स्वतःचे उपग्रह प्रक्षेपित (सैटलाइट लॉन्च) करत आहेत.
डिजिटल जगाशी ताळमेळ राखणे आणि व्यवसायाच्या संधी शोधणे हे त्यांचे उद्दिष्ट आहे. या संदर्भात अमेरिका आणि चीनचे सर्वकाही पणाला लागले आहे, परंतु दोघांमधील मतभेद खूप वाढत आहेत. चीन आणि अमेरिका अंतराळात सहकार्य करत नसल्यामुळे अवकाशात शस्त्रास्त्रांची शर्यत सुरू होण्याचा धोका निर्माण झाला आहे.
याशिवाय चंद्रावर अब्जावधी डॉलर्सची खनिजे दडलेली आहेत, ती काढण्यासाठी दोन्ही देशांमध्ये संघर्ष होऊ शकतो. ऑस्ट्रेलियन संरक्षण मंत्रालयाचे माजी अधिकारी माल्कम डेव्हिस म्हणाले की, पश्चिमेमध्ये, आमची चिंता ही आहे की रस्त्याचा मार्ग कोण ठरवेल, विशेषत: संसाधनांपर्यंत प्रवेश. “सर्वात मोठा धोका हा आहे की तुमच्याकडे दोन भिन्न नियम आहेत,” असे डेव्हिस म्हणाले. २०३० पर्यंत एक चीनी कंपनी चंद्रावर असेल आणि संपूर्ण दक्षिण चीन समुद्राप्रमाणे चंद्राच्या संसाधनांवर दावा करू शकेल.
अंतराळ हे आत्तापर्यंत असे स्थान होते की जिथे विरोधी देश देखील मानवतेच्या हितासाठी एकत्र आले होते. मात्र, आता चीन आणि रशियाशी सुरू असलेल्या स्पर्धेने अमेरिका आणि त्यांचे युरोपीय मित्र देश अवकाशात पोहोचले आहेत. अमेरिका युक्रेन आणि तैवानमध्ये तणाव वाढवत असल्याचा आरोप चीन आणि रशियाने केला आहे. अमेरिकेला आता ‘नाटो इन स्पेस’ तयार करायचा आहे, असा इशारा चीनच्या राज्य माध्यमांनी दिला आहे.
वास्तविक, या संपूर्ण वादाच्या मुळाशी अमेरिकेने केलेला आर्टेमिस करार आहे, जो त्याने चंद्र, मंगळ आणि त्यापलीकडील विश्वासाठी केलेला आहे. त्याची तत्त्वे कायदेशीर बंधनकारक नाहीत. नासाला या दशकाच्या अखेरीस चंद्रावर माणूस उतरवायचा आहे आणि तिथून मौल्यवान खनिजे शोधायला सुरुवात करायची आहे.
आर्टेमिस कराराला आतापर्यंत १९ देशांनी संमती दिली आहे. युक्रेनने २०२० मध्ये या कराराला मान्यता दिली होती. चीन आणि रशिया या दोन्ही देशांनी या कराराला विरोध केला आहे. चीन आणि रशिया या दोन्ही देशांनी आता अंतराळ क्षेत्रात अधिक सहकार्य वाढवण्याची घोषणा केली आहे. ते आता चंद्रासाठी पर्यायी प्रकल्पाचा प्रचार करत आहेत आणि ते म्हणतात की ते सर्व देशांसाठी खुले असेल. त्याला आंतरराष्ट्रीय चंद्र संशोधन केंद्र असे नाव देण्यात आले आहे.
अमेरिकेने चीनला केलेल्या कराराचा मुख्य आक्षेप ‘सेफ्टी झोन’बाबत आहे. हे सुरक्षा क्षेत्र चंद्रावर बांधलेले काही क्षेत्र असतील, जे इतर देशांना टाळावे लागतील. चीनने हे आंतरराष्ट्रीय कायद्याचे उल्लंघन मानले आहे. चीनचे राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग हे स्वप्न पाहतात की, देशाचा अवकाश उद्योग व्हावा. त्यांना चीनला स्पेस पॉवर बनवायचे आहे. चीन २०२५ मध्ये रोबोट-सुसज्ज चंद्र मोहीम सुरू करणार आहे. २०३० पर्यंत चंद्रावर अंतराळवीर पाठवण्याची चीनची योजना आहे. चीनला भविष्यातील नासा बनायचे आहे.
महत्वाच्या बातम्या-
खुर्ची हातातून निसटताना पाहून इमरान खान आले जाग्यावर, म्हणाले, ‘मी भारत किंवा अमेरिकाविरोधी नाही’
बिहारमध्ये प्रेमाने राहतात अमेरिका, अफ्रिका, जपान; रुस आणि जर्मनीचा झाला आहे मृत्यु
राहूल गांधींचा नाईट क्लबमध्ये ड्रिंक्स घेतानाचा व्हिडीओ व्हायरल; भाजप नेते म्हणतात ते चीनच्या एजंटांसोबत…
१९ वर्षीय विद्यार्थ्याच्या ट्विटमुळे वैतागले एलन मस्क, अकाऊंट बंद करण्यासाठी दिली लाखोंची ऑफर