कोरोना महामारीमुळे मोठ्या प्रमाणात लोकांच्या नोकऱ्या गेल्या आहेत. त्यामुळे जगभरातील लोकांना अनेक समस्यांना तोंड द्यावे लागत आहे. पण असे काही लोक आहेत ज्यांनी या संकटातही संधी शोधून स्वतःचा व्यवसाय सुरू करण्याचा धोका पत्करला. लखनौचे 29 वर्षीय ओमप्रकाश प्रजापती (Omprakash Prajapati) हे या लोकांपैकी एक आहेत. ओमप्रकाश यांना नेहमीच स्वतःचे काहीतरी काम करायचे होते आणि ते खूप दिवसांपासून एका कल्पनेवर काम करत होते. पण या ना त्या कारणाने नोकरी सोडून कामाला लागण्याचे धाडस करणे जमले नाही.(Lucknow Kabaddiwala became a civil engineer)
त्यांनी एका वृत्तसंस्थेला सांगितले की, मी सिव्हिल इंजिनीअरिंगचा डिप्लोमा केला आहे. डिप्लोमा पूर्ण केल्यानंतर लखनौ येथील कंपनीत काही काळ नोकरी केली आणि नंतर बनारस येथील कंपनीत रुजू झालो. माझा स्टार्टअप सुरू करण्यापूर्वी मी बनारसमध्ये काम करत होतो. जिथे मला दरमहा 30 हजार रुपये मिळायचे.
गेल्या वर्षी देशात लॉकडाऊन सुरू होण्यापूर्वी ओमप्रकाश रजेवर घरी आला होता. त्यांच्या काही दिवसांच्या सुट्टीचे महिन्यांत रूपांतर होईल असे त्याला कधीच वाटले नव्हते. तो स्पष्ट करतो की, लॉकडाऊनच्या वेळी तो बनारसला परत जाऊ शकला नाही. हा तो काळ होता जेव्हा त्याला वाटू लागले की आता स्वतःचा व्यवसाय सुरू करावा. त्याने आपल्या कुटुंबाशी बोलून स्वतःला संधी देण्याचा निर्णय घेतला. जून 2020 मध्ये त्याने ‘लखनऊ कबाडीवाला’ स्टार्टअप सुरू केले.
नोकरीच्या काळातच त्याला या कामाची कल्पना आल्याचे ओमप्रकाश सांगतो. कामाच्या दरम्यान, वेगवेगळ्या ठिकाणी जाऊन त्यांना ‘भंगार व्यवस्थापन’ (जंक/कचऱ्याचे व्यवस्थापन) देखील करावे लागत असे. जे लोक तेथे रद्दी घेण्यासाठी येत असत, ते उलटे पैसे आकारून वस्तू घेत असत. हे काम नीट आणि चांगल्या व्यवस्थेने केले तर चांगला व्यवसाय होऊ शकतो, असे ओमप्रकाशला अनेकदा वाटायचे. त्याला कल्पना सुचली होती आणि फक्त त्यावर काम करायचे होते. तर 2019 मध्येच त्याने त्याच्या व्यवसायाच्या नावाचा (लखनौ कबाडीवाला) विचार करून आपली वेबसाइट बनवली.
तो म्हणाला की, मला असे वाटले की जर मी वेबसाइट तयार केली तर ती सुरू करण्याची इच्छा कायम राहील. त्यामुळे लॉकडाऊनमध्ये, जेव्हा मला वाटले की आत्ताच व्यवसाय सुरू करू, तेव्हा मी पुन्हा विचार केला नाही. व्यवसाय करायचा असेल तर एकदा करून बघ, असेही घरच्यांनी सांगितले. कुटुंबासोबत राहिल्याने मला आणखी धीर आला. त्यामुळे मी नोकरीचा राजीनामा दिला आणि कामाला लागलो.
मात्र, ओमप्रकाश यांच्या आजूबाजूला अनेक लोक होते ज्यांना त्यांचा निर्णय आवडला नाही. या वातावरणात नोकरी सोडणे शहाणपणाचे नाही, असेही अनेकांनी त्याला सांगितले. पण, अपयशाची चिंता न करता केवळ आपल्या कामावर (लखनौ कबाडीवाला) लक्ष केंद्रित करायच, असा ओमप्रकाशचा निर्धार होता. नापास व्हायचेच असेल तर एकदा प्रयत्न करून नापास का होऊ नये! ओम प्रकाश यांनी जून 2020 मध्ये त्यांचे काम सुरू केले. निधीसाठी, त्यांनी आपली बचत वापरली आणि त्यांच्या कुटुंबातील सदस्यांनीही त्यांना खूप मदत केली.
ओम प्रकाश यांनी त्यांच्या वेबसाइटवर जवळपास 33 भंगार वस्तूंची किंमत यादीसह पोस्ट केली आहे. यामध्ये वर्तमानपत्र, अॅल्युमिनियम, तांबे, पुस्तके, बॅटरी, कुलर, केबल्स, फायबर आणि इलेक्ट्रॉनिक्स यासारख्या वस्तूंचा समावेश आहे. जर एखाद्याला आपली जुनी किंवा खराब वस्तू रद्दीत द्यायची असेल तर ही वेबसाइट त्याच्यासाठी एक चांगला पर्याय आहे. या वेबसाइटला भेट देऊन किंवा फोनद्वारे लोक त्यांच्या वस्तूंची माहिती देऊ शकतात. त्याच्याशी बोलल्यानंतर ओमप्रकाश यांची टीम ग्राहकाच्या घरी पोहोचते आणि इलेक्ट्रॉनिक मशीनच्या साह्याने त्याचे वजन करून रद्दी किंवा भंगार खरेदी केले जाते.
यासोबतच ओमप्रकाश हातगाडीवर घरोघरी जाऊन रद्दी/भंगार जमा करणाऱ्या लोकांकडून रद्दी/भंगार खरेदी करतात. या कामात (लखनौ कबाडीवाला) सोशल मीडियाने खूप मदत केल्याचे तो सांगतो. त्यांनी आता स्वत:चे एक गोदाम बांधले असून त्यात त्यांनी अधिकाधिक कचरा भरण्यास सुरुवात केली आहे. ओम प्रकाश, भंगार वस्तू खरेदी केल्यानंतर, या भागात कार्यरत असलेल्या मोठ्या डीलर्स किंवा रिसायकलर्सना विकतात. जे सध्या फक्त लखनौपुरतेच मर्यादित आहेत. शहरात त्यांचे सुमारे पाच हजार ग्राहक आहेत.
या कामात तीन जणांना रोजगारही मिळाला आहे. सध्या ओमप्रकाश यांची महिन्याला 70 हजार रुपये कमाई आहे. त्याला समाधान आहे की तो आता स्वतःचा व्यवसाय करत आहे, जे त्याला नेहमी करायचे होते. त्याचा आतापर्यंतचा प्रवास आव्हानांनी भरलेला आहे. सुरुवातीला त्यांना नुकसान सहन करावे लागले पण, त्यांच्या कुटुंबाने त्यांना नेहमीच साथ दिली.
तो म्हणाला, मला बर्याच वेळा वाटलं, हे काम थांबवायचं का? पण, माझ्या कुटुंबातील सदस्यांनी माझा उत्साह कायम ठेवला. ते म्हणाले की प्रयत्न करत राहा, एक-दोनदा हार मानली तर काम करून काय उपयोग. आज मला आनंद आहे की मी हार मानली नाही कारण आता आमचा व्यवसाय वाढू लागला आहे.
सध्या, ओम प्रकाश आणि त्याची टीम फक्त लखनौमध्ये काम करत आहे आणि ते आठवड्यातून फक्त तीन दिवस कचरा गोळा करतात. नंतर ते वेगळे करतात आणि अनेक डीलर्सना ते वितरित करतात. ओमप्रकाश सांगतो की पुढे जाऊन पूर्ण आठवडाभर हे काम करण्याचा त्यांचा विचार आहे. याशिवाय, त्याला अधिकाधिक ग्राहक तसेच नवीन डीलर्सशी जोडायचे आहे.
त्याची योजना प्रथम उत्तर प्रदेशातील इतर शहरांमध्ये पसरवायची आहे. त्यानंतर ते इतर राज्यांचाही विचार करतील. तो म्हणतो की ते पारदर्शकतेने काम करतात. त्यामुळे हळूहळू त्यांना यशही मिळत आहे. जे लोक स्वतःचे स्टार्टअप (लखनौ कबाडीवाला) सुरू करू पाहत आहेत, त्यांच्यासाठी तो एकच सल्ला देतो की तुम्ही व्यवसायाचे धोरण आखण्यात जितका जास्त वेळ द्याल तितकी तुमची इच्छाशक्ती कमी होईल. व्यवसाय सुरू करण्यापूर्वी सर्व काही शिकता येत नाही. व्यवसायाच्या अनेक युक्त्या आणि त्या क्षेत्राशी संबंधित गोष्टी, तुम्ही तुमचे काम सुरू केल्यानंतरच शिकू शकता. त्यामुळे जास्त विचार करू नका आणि कामाला सुरुवात करा.
