Cotton Crop : महाराष्ट्रात खरीप हंगाम म्हटला की, शेतकऱ्यांच्या मनात दोन पिकांचं नाव ठळकपणे येतं कापूस आणि सोयाबीन. राज्यातील लाखो शेतकऱ्यांचं आर्थिक गणित याच दोन पिकांवर अवलंबून असतं. पण गेल्या काही वर्षांत विविध कारणांमुळे कापसाचं उत्पादन घसरत चाललं आहे, ज्यामुळे शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नावर थेट परिणाम होत आहे.

या पार्श्वभूमीवर कापसाची उत्पादकता वाढवण्यासाठी सरकारच्या माध्यमातून विशेष प्रकल्प राबवले जात आहेत. त्यापैकीच एक महत्त्वाचा उपक्रम म्हणजे हाय डेन्सिटी प्लॅंटिंग सिस्टीम (High Density Planting System – HDPS), ज्याला अतिसघन कापूस लागवड पद्धत असं म्हणतात.

देशभरात यश, महाराष्ट्रात नवा विक्रम

देशातील आठ राज्यांमध्ये या पद्धतीमुळे कापसाच्या उत्पादनात लक्षणीय वाढ झाली आहे. महाराष्ट्रातल्या वर्धा (Wardha) जिल्ह्यातील शेतकरी दिलीप पोहाणे (Dilip Pohane) यांनी या पद्धतीचा अवलंब करून एकरी तब्बल 24 क्विंटल कापूस उत्पादन घेत नवा टप्पा गाठला आहे.

शेतकऱ्यांसाठी मार्गदर्शन शिबिर

कापूस उत्पादकता वाढवण्यासाठी वर्धा आणि नागपूर (Nagpur) जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांसाठी कॉन्फेडरेशन ऑफ इंडियन टेक्सटाईल इंडस्ट्रीज (Confederation of Indian Textile Industries) च्या माध्यमातून विशेष कार्यशाळा आयोजित करण्यात आली. या वेळी केंद्रीय कृषी मंत्रालयाचे विशेष अधिकारी डॉ. अरविंद वाघमारे (Dr. Arvind Waghmare), प्रकल्प समन्वयक डॉ. अर्जुन तायडे (Dr. Arjun Tayde) आणि इतर तज्ञ उपस्थित होते.

अतिसघन लागवडीचे फायदे

कार्यशाळेत बोलताना डॉ. वाघमारे यांनी सांगितले की, अतिसघन पद्धतीमुळे कापसाच्या उत्पादनात मोठी वाढ होते. त्यामुळे यावर्षी देखील हा प्रकल्प कृषी विज्ञान केंद्राच्या माध्यमातून राबवण्यात येणार आहे. दिलीप पोहाणे यांच्या नियोजन आणि व्यवस्थापनामुळे त्यांनी विक्रमी उत्पादन मिळवलं, आणि हीच पद्धत इतर शेतकऱ्यांनीही वापरावी असा सल्ला त्यांनी दिला.

या पद्धतीत योग्य अंतरावर लागवड, संतुलित खतांचा वापर, ठिबक सिंचन, कीड-रोग व्यवस्थापन आणि वैज्ञानिक पद्धतीने कापसाची देखभाल केली जाते. त्यामुळे उत्पादनात वाढ होते आणि पिकाच्या गुणवत्तेतही सुधारणा होते.