शेती पिकवण्याचा ‘हा’ प्रकार पाहून व्हाल चकित, ‘ही’ महिला घरच्या अंगणात पिकवते लाखोंची शेती

कोरोना संक्रमणादरम्यान एका शब्दावर बरीच चर्चा होत आहे, ती म्हणजे ‘आत्मनिर्भर भारत’. याचा शब्दशः अर्थ आहे लोक स्वतःच्या पायावर उभे राहणे. म्हणजे स्वयंरोजगार. देशात असे बरेच लोक आहेत जे या शब्दाचा अचूक अर्थ लावत आहेत. आज आपण अश्याच एका जोडप्याबद्दल जाणून घेणार आहोत.

सुनीता प्रसाद आणि तिचा पती सत्येंद्र प्रसाद हे बिहारच्या सारण जिल्ह्यातील बरेजा गावचे आहेत. दोघेही फक्त दहावी उत्तीर्ण आहेत, परंतु त्यांच्या छोट्या नाविन्यपूर्ण प्रयत्नांनी त्यांनी स्वत: ला केवळ स्वावलंबी केले नाही, तर आज ते गावातील इतर लोकांसाठी प्रेरणास्थान बनले आहेत.

सुनीता देवीने सर्वप्रथम स्वत: च्या रोजगाराचे साधन म्हणून मशरूम बनविली आणि काही प्रमाणात स्वत: ला स्वावलंबी केले. आजकाल ती ‘उभ्या शेती’च्या (वेल जाणाऱ्या) मदतीने घराच्या अंगण आणि गच्चीवर भाजीपाला आणि फुले पिकवत आहे. सुनीता देवी यांच्या या अभिनव प्रयोगासाठी मांझी येथील किसान विज्ञान केंद्रानेही त्यांना ‘इनोव्हेटिव्ह अ‍ॅवॉर्ड’ देऊन गौरविले. इतकेच नाही तर डीडी किसनच्या ‘महिला किसान अवॉर्ड शो’मध्येही तिचा समावेश होता.

Bihar Woman

बेटर इंडियाशी बोलताना सुनिता देवी म्हणाली, मला सुरुवातीपासूनच भाजीपाला पिकवण्याची आवड आहे. कोणतीही भांडे तुटलेली असेल तर ती त्यात माती घालायची आणि त्यात काहीतरी लावायची. एक दिवस भंगार व्यापारावाला वस्तू विकत घेत होता. या दरम्यान मी त्याच्या सायकलवर एक पाईप पाहिले, जे मी विकत घेतले. पाईप छतावर ठेवला. अचानक त्यात धूळ माती साठली . त्यानंतर त्यात घासही बाहेर आला. हे पाहून मला वाटले की त्याचा वापर करता येईल.

सुनीता पुढे म्हणाली, मी माझ्या नवऱ्याला असाच एक पाईप घेण्यास सांगितले. त्याने बाजारातून सुमारे सहा फूट लांब पाईप आणला. त्यानंतर आम्ही त्यात काही छिद्र केले. यानंतर त्यात माती भरून काही झाडे लावली.

Bihar Woman

जे काही वनस्पती उपलब्ध होते, ते लावायचे. या कल्पनेने कार्य सुरु केले आणि उत्पन्न सुरू झाले. आता मी त्यात वांगी, भेंडी आणि कोबी पिकविते. कोबी पाहिल्यावर किसान विज्ञान केंद्राचा अधिकारी चकित झाला. त्यांच्या सल्ल्यानुसार मी त्याचे प्रदर्शन ठेवले आणि ‘किसान अभिनव सन्मान’ मिळविला.

लोकसंख्या वाढत असल्याचे सुनिता सांगते. जमीन कमी होत आहे. भाजीपाला खाण्यासाठी आवश्यक आहे. घरात सिमेंट आणि मार्बल वापरली जात आहेत. जर आपण आता विचार केला नाही तर पुढे काय होईल? ती म्हणते की उभ्या प्रकारची शेती ही शुद्ध सेंद्रिय शेती आहे. लोक घराच्या कोणत्याही भागात हे करू शकतात.

याद्वारे, प्रत्येक माणूस आपल्या घरात खाण्यासाठी कमीतकमी एक भाजी पिकवू शकतो. आज आपण जे खातो त्यात रसायने असतात. उभ्या शेतीतून उगवलेल्या भाजीपाला लोकांचे आरोग्यही चांगले ठेवतात आणि पैशाची बचतही होते.

प्रत्येकाने ही पद्धत अवलंबली पाहिजे अशी सुनिताची इच्छा आहे. ते स्वस्त करण्यासाठी तिने आता पाईपऐवजी बांबू वापरण्यास सुरवात केली आहे. एका पाईपची किंमत अंदाजे ८००-९०० रुपये आहे. तर बांबूसाठी फक्त १०० रुपये खर्च करावे लागतात. सुनीता पूर्वी आसाममध्ये राहत होती. तेथे तिला बांबूचा वापर दिसला. यामुळे त्याला पाईपऐवजी बांबू वापरण्याची प्रेरणा मिळाली.

सुनीताला कुटुंबाचा पूर्ण पाठिंबा मिळतो. ती म्हणते, मला नेहमीच माझ्या कुटुंबातील सदस्यांकडून प्रोत्साहन मिळालं. त्यामुळे गावाला राहून देखील मला हे शक्य झाले. माझ्या सासू आणि नवऱ्याने मला कधीही पदर घेण्याचा सल्ला दिला नाही. सासूने मला आईसारखं प्रेम आणि पाठिंबा दिला.

सुनीताच्या कुटुंबासाठी मशरूम हे उत्पन्नाचे मुख्य स्त्रोत आहे. याबाबत ती सांगते की, पूर्वी शेती चांगली नव्हती. आम्हाला विचार पडायचा की काय करावे. पोल्ट्री फार्म उघडले, परंतु तोटा झाला. त्यानंतर मशरूम लागवड केली गेली.

तसेच त्यांनी पुसाच्या कृषी विद्यापीठाकडून शेतीचे प्रशिक्षण घेतले. उत्पादनही चांगले होते. परंतु मशरूमच्या वापराबद्दल लोकांना माहिती नव्हती. विकले जात नसायचे त्यामुळे नुकसान सहन केले. तरीही मी ते सोडले नाही. ते पटनामधून बियाणे घेऊन या कामात प्रयत्न सुरु ठेवले.

Bihar Woman

सुरुवातीच्या काळात लोकांना मशरूमची माहिती नव्हती या कारणास्तव उत्पन्न असूनही, त्याला नफा मिळत नव्हता. हे पाहून सुनिताने त्याबद्दल महिलांना जागरूक करण्यास सुरवात केली. एवढेच नव्हे तर त्यासाठी प्रशिक्षणही दिले.

ती म्हणते, मी सुमारे १०० महिलांना प्रशिक्षण दिले. त्यांना सांगितले की २०० रुपयांना विकणारी अशी भाजी नाही. मी त्यांना खाण्यापासून ते उत्पादनापर्यंत माहिती दिली. त्यांना मशरूमची खीर, लोणचे, भाज्या, पकोडे बनवून खायला घातले. आता अशी परिस्थिती आहे की घरात कोणी पाहुणे आले तर त्यांना फक्त मशरूमच दिली जातात. आता वर्षात दोन ते अडीच लाख रुपये उत्पन्न मिळते.

सुनीता ऑयस्टर मशरूम वाढवते. त्यांना लग्ने आणि पार्ट्यांचे ऑर्डर मिळू लागले आहेत. उर्वरित मशरूम ड्रायरमध्ये वाळवले जातात आणि डीप फ्रीजरमध्ये ठेवतात. फक्त पॅकिंग करुन दुकानात पाठवित आहे. सुनीता आणि तिचे कुटुंब सुमारे पाच वर्षांपासून मशरूमची लागवड करीत आहेत.

सुनिताच्या खेड्यातील लोक नील गायमुळे त्रस्त आहेत. नील गाय पिकाचे नुकसान करते. हे सर्व पाहून सुनिता हळदीची लागवड करण्याचा विचार करत आहे. वास्तविक, कोणताही प्राणी हळदीची हानी करीत नाही. सुनीताने हळद लागवडीसाठी जमीन भाडेतत्त्वावर घेतली आहे. एवढेच नव्हे तर त्यांनी गावातील काही महिलांना यासाठी प्रोत्साहनही दिले आहे.

हे ही वाचा-

सेटवरील सगळ्या लोकांसमोर मेहमूदने मनोज कुमारच्या कानाखाली वाजवली होती कारण

काय म्हणावं हिला! 264 झूम मिटिंगला महिलेनं घातलं एकच शर्ट, स्वतः केला गोष्टीचा खुलासा

सेटवरील सगळ्या लोकांसमोर मेहमूदने मनोज कुमारच्या कानाखाली वाजवली होती कारण

Comments are closed, but trackbacks and pingbacks are open.