Bajra Crop Variety: मराठवाडा विभागातील शेतकऱ्यांसाठी मोठा गोड बातमीचा स्फोट झाला आहे. वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठाने (Vasantrao Naik Marathwada Krishi Vidyapeeth) बाजरीसाठी (Bajra) दोन नवीन संकरीत वाण विकसित केले असून, भारत सरकारच्या वनस्पती वाण संरक्षण आणि शेतकरी हक्क नोंदणी प्राधिकरणाने (PPV&FRA) त्यांना अधिकृत मान्यता दिली आहे. हे यश विद्यापीठाच्या संशोधन क्षेत्रातील मोठ्या टप्प्याचे प्रतीक असून शेतकऱ्यांसाठी शाश्वत आणि अधिक उत्पादनक्षम पिकाची नवीन संधी उघडते. या यशामागे कुलगुरू प्रा. डॉ. इन्द्र मणि (Prof. Dr. Indra Mani) यांच्या दूरदृष्टीपूर्ण नेतृत्वाचा मोठा वाटा असून, संशोधन संचालक डॉ. खिजर बेग (Dr. Khizar Beg) आणि नोडल अधिकारी डॉ. व्ही. एन. चिंचणे (Dr. V. N. Chinchane) यांनी मार्गदर्शन आणि सहकार्य केले.

नवीन संकरीत वाणांमुळे मराठवाडा विभागातील कोरडवाहू भागातील शेतकऱ्यांना बाजरी उत्पादनात मोठा फायदा होईल. यामुळे फक्त उत्पादनच वाढणार नाही, तर खर्चात बचत होऊन पिकाची टिकावधारणा सुनिश्चित होईल. शेतकऱ्यांना कमी कालावधीत अधिक उत्पादन मिळवून आर्थिक सक्षमीकरण साधण्याची संधी मिळणार आहे.

नवीन वाणांची वैशिष्ट्ये:

‘एएचबी-१२०० Fe’ – हा वाण २०१७ मध्ये प्रसारित झाला असून खरीप हंगामासाठी शिफारस आहे. पिकाचा कालावधी फक्त ८०–८५ दिवस असून, प्रति हेक्टर धान्य उत्पादन २५–३० क्विंटल आणि कडबा उत्पादन ५५–६० क्विंटल इतके मिळते. या वाणाची दाण्याची रचना टपोरे, हिरवट रंगाची असून फुटव्याचे प्रमाण जास्त आहे, ज्यामुळे उत्पादनात वाढ होते. लोहाचे प्रमाण ८८ मि.ग्रॅ./कि.ग्रॅ. आणि जस्ताचे ४३ मि.ग्रॅ./कि.ग्रॅ. आहे. हा वाण गोसावी व करपा रोग प्रतिकारक असून उत्पादन टिकावधारक आहे.
‘एचबीबी-१२६९ Fe’ – २०१८ मध्ये प्रसारित झालेला हा वाण खरीप हंगामासाठी शिफारस केला गेला. पिकाचा कालावधी ८०–८२ दिवस असून प्रति हेक्टर धान्य उत्पादन ३०–३२ क्विंटल, कडबा उत्पादन ७२–७५ क्विंटल मिळते. दाण्यांचे टपोरे, घट्ट कणीस, हिरवट रंग आणि उच्च फुटव्याचे प्रमाण या वाणाला उत्पादन वाढीस सहाय्यक बनवतात. लोहाचे प्रमाण ९१ मि.ग्रॅ./कि.ग्रॅ., जस्त ४५ मि.ग्रॅ./कि.ग्रॅ., पोषणदृष्ट्या समृद्ध आणि रोग प्रतिकारक.

या वाणांमुळे शेतकऱ्यांना कमी वेळात जास्त उत्पादन, उच्च पोषणमूल्य आणि खर्चात बचत मिळेल. तसेच कोरडवाहू भागात ही पिके अधिक फायदेशीर ठरतील. विद्यापीठाच्या सातत्यपूर्ण संशोधनामुळे शेतकऱ्यांना शाश्वत शेतीत योगदान मिळेल. मराठवाडा विभागातील शेतकरी आता या संकरीत वाणांचा लाभ घेऊन उत्पादनात दुप्पट वाढ साधू शकतात.